نوران

اهداف طراحی روشنایی

امروزه با توجه به ارزشمند بودن برق و توجه کافی به میزان مصرف انرژی، طراحی روشنایی و نورپردازی به عنصر مهم و پررنگی در جریان زندگی روزمره تبدیل شده است. لذا، شعار طراحان روشنایی به عبارت “نوربیشتر، دید بیشتر” تغییر شکل یافته و لذا، طراحان سیستم‌های نورپردازی و روشنایی، به این باور رسیده اند که نکته حیاتی در بحث روشنایی، مقدار و شدت نور نیست؛ بلکه زاویه تابش و رنگ نور است که دارای اهمیت فوق العاده ای می‌باشد.

هدف از طراحی روشنایی، راحتی در انجام کار، ایجاد فضای مطلوب کاری، ایمنی محیط کار، و جلوگیری از عوارض و بیماری‌های چشمی و لذا، بهبود کارایی می‌باشد.

در طراحی روشنایی مکان‌هایی مانند مجموعه‌های ورزشی، بیمارستان‌ها، ساختمان‌های مسکونی، ساختمان‌های اداری و آموزشی، مغازه‌ها و مراکز شهرها باید پارامترهای متعددی در نظر گرفته شود. در واقع اصل طراحی روشنایی به چشم انسان بستگی دارد. نور خارجی باید به گونه‌ای با ساختار و خواص آن سازگار شود که کمترین آسیب را به چشم وارد کند.

هدف از طراحی روشنایی، پشتیبانی و سرعت بخشیدن به کار، ایجاد شرایط راحت برای افراد و کاهش خطرات کاری، کاهش فشار، استرس یا ناراحتی چشم و در نتیجه افزایش بهره وری و کارایی است.

روشنایی بهینه

روشنایی باید مطابق با استانداردهای تعیین شده است. اگرچه کاهش شدت نور می‌تواند هزینه‌ها را کاهش دهد، اما شدت نور تأثیر قابل‌توجهی بر کارایی، بهره‌وری و ایمنی دارد و در نتیجه مقادیر توصیه‌شده برای شدت نور مزایای زیادی از جمله بهبود ظاهر، دوستی با محیط زیست و انرژی مصرفی دارد.

اصول طراحی روشنایی به صورت طبیعی

در نورپردازی ساختمان‌ها، فضاهای عمومی و محیط‌های کاری اولویت و هدف اصلی استفاده بهینه از نور روز است. اصول مهمی که باید در طراحی نور طبیعی لحاظ شوند، عبارت‌اند از:

– محل قرارگیری پنجره‌ها باید در معرض نور کافی باشد.

– پوشش فضای داخلی باید دارای رنگ و بازتاب مناسب برای توزیع مناسب نور باشد.

– در صورت لزوم مثلاً در روزهای ابری استفاده از نور مصنوعی ضروری است.

– نظافت منظم و دوره‌ای سیستم‌های روشنایی، سطوح اماکن و تجهیزات لحاظ شود.

طراحی روشنایی به صورت مصنوعی

یکی از ویژگی‌های طراحی روشنایی مصنوعی این است که تأثیرات نور روز نباید با این نوع طراحی تداخل داشته باشد، به‌طوری‌که سیستم روشنایی در شب یا زمانی که تأثیر نور روز حداقل است، کارآمد باشد.

انواع سیستم‌های روشنایی مصنوعی شامل سیستم روشنایی عمومی، سیستم روشنایی موضعی و سیستم روشنایی ترکیبی است.

به عنوان نکته آخر، باید ذکر کرد که فاکتورهای اساسی در طراحی روشنایی مصنوعی عبارت‌اند از:

  • سیستم توزیع روشنایی بهینه
  • سیستم توزیع نور به شیوه مستقیم
  • سیستم توزیع به صورت غیر مستقیم
  • سیستم توزیع در حالت نیمه مستقیم
  • تعیین انواع لامپ مورد استفاده

نکات طراحی روشنایی

طراحی نور باید با در نظر گرفتن ماهیت فضاهای مختلف و کاربری آنها تا حد امکان در همه جهات تطبیق یابد. طراحی نورپردازی باید بر اساس هدف فضا، کاربردی و مختص آن فضا باشد و همچنین، رعایت قوانین و نکات نورپردازی در طراحی لحاظ شود. در ادامه چند نکته مهم در رابطه با طراحی نورپردازی توضیح داده شده است:

فضا و کاربرد آن

فضای روشن به دو متریک نوع کاربری و مساحت اختصاص داده شده به آن وابسته است. نورپردازی در این محیط‌ها برای دفاتر، قسمت‌های فروش، پیشخوان، کمد، قسمت‌های ورودی و راهروها مناسب می‌باشد. در واقع در هر قسمت از فضا بسته به کاربری باید از سبک‌های مختلف طراحی نور استفاده شود.

نور و فضای کاربری

بر اساس تجربه و بینش بصری، طراح نور تصمیم می‌گیرد که چگونه جلوه‌های نور می‌تواند به بهترین شکل به افزایش فضا کمک کند. در محیط‌های مختلف از نورهای خاصی برای نور پس زمینه استفاده می‌شود که برای تأکید بر نور یا موضوع خاص، شناسایی مسیر، تغییر نظر بیننده در مورد یک جنبه یا اثر هنری، برای تحریک چشم استفاده می‌شود. راه‌های زیادی برای این کار وجود دارد، اما ساده‌ترین آنها ترکیب نور و لامپ است و این مجموعه با محیط همخوانی دارد.

چراغ و لامپ

در طراحی بسته به نوع روشنایی کاربر می‌توان از یک یا چند نوع لامپ استفاده کرد. با کمک محاسبات اولیه و برنامه‌های کامپیوتری، تعداد منابع نور، مصرف انرژی و سایر مشخصات را مشخص کرد. سپس مسیر این عوامل مشخص شده و منجر به انتخاب نور می‌شود.

انتخاب چراغ‌ها

هنگام انتخاب لامپ‌ها و محصولات روشنایی، طراح روشنایی باید اطلاعات فنی ضروری را در نظر بگیرد و اساساً هنگام انتخاب مکان، اطمینان حاصل کند که لامپ‌ها با مقررات موجود و محدودیت‌های تعیین شده در محل کار مطابقت دارند.

هماهنگی صحیح

نورپردازی راه‌پله

طراح نور باید خود را با تفاوت‌های موجود تطبیق دهد و آنها را با یکدیگر ترکیب کند. این لیست باید شامل طراحی کلی باشد: فناوری روشنایی، عوامل اقتصادی، بهینه سازی مصرف، دکوراسیون محیطی و تأثیر منفی آن بر سایر تجهیزات ثانویه.

ویژگی‌های کیفی سیستم روشنایی

ویژگی‌های یک سیستم روشنایی خوب و مطمئن به شرح زیر است:

1- شدت نور کافی

2- توزیع نورهای مناسب

3- کاهش تابش خیره کننده و نور مستقیم

4- نور و افکت مستقیم

5- رنگ روشن و ظاهر رنگ

6- آرامش در محیط

شدت روشنایی

اگرچه کاهش شدت نور می‌تواند هزینه‌ها را کاهش دهد، اما شدت نور تأثیر قابل توجهی بر کارایی، بهره وری و ایمنی محیط کار دارد، بنابراین مقادیر توصیه شده برای شدت نور عمومی که شامل دید بصری، راحتی محیط، هزینه‌ها و مصرف انرژی است، توصیه می‌شود.

توزیع نور

برای بهبود دید، استانداردهای موجود توصیه می‌کنند که نسبت روشنایی بین “مجاورت” و “منطقه پیرامونی” باید 3 به 1 باشد. “مجاورت” منطقه کار و “منطقه پیرامونی” فضای خارج از منطقه کار است. با رعایت این نکته، تماس چشمی به خوبی جواب می‌دهد.

کاهش خیرگی

هنگام انتخاب محل چراغ‌ها و لامپ‌ها باید احتمال «نور خیرگی» را در نظر گرفت؛ بنابراین، قرار دادن نور ضعیف می‌تواند به تابش خیره کننده مستقیم (نگاه مستقیم به نور) یا خیرگی ناشی از پرتوهای نور ناخواسته (روی سطوح براق یا سطوح بازتابنده) و ضعیف شدن بینایی کمک کند. برای این منظور برای کاهش این اثر باید سطوح براق را به سطوح مات تغییر داد.

افکت‌های مستقیم نور و سایه

برای افرادی که راست دست یا چپ دست هستند، جهتی که نور می‌تابد اهمیت دارد. در غیر این صورت، سایه ممکن است دید چشمی را ضعیف کند. باید از تناقض نور شدید اجتناب کرد. استفاده از روشنایی موضعی برای کاهش اثرات ذکر شده توصیه می‌شود.

طراحی روشنایی ساختمان

در طراحی روشنایی داخلی، ملاک نور طبیعی نیست. اکثر طراحان در طراحی روشنایی خانه فقط یک نور درخشان و خیره کننده در وسط سقف اتاق یا سالن نصب می‌کنند که نور خیره کننده و ناهمواری ایجاد می‌کند که البته این موضوع، به معنی طراحی روشنایی سقف نمی‌باشد. چراغ‌های LED به دلیل بهره وری انرژی بالا، شاخص نمایش رنگ بهتر و عمر طولانی، محبوبیت بیشتری دارند. همچنین چراغ سقفی LED باعث توزیع گسترده، یکنواخت و ملایم نور را در اتاق ساطع می‌کند که علاوه بر کاربرد در طراحی روشنایی مخفی سقف، روحیه مثبت و آرامی را برای افراد ایجاد می‌کند.

استانداردهای روشنایی

در طراحی نورپردازی و روشنایی لازم است استانداردهای نورپردازی فضاهای مختلف را بدانید. پس از تعیین هدف فضا و سطح لوکس نور، نور ضروری برای آن فضا را طبق استاندارد انتخاب و تعیین کنید. نورپردازی عمومی، سطح نوری یکنواختی را در کل فضا پخش می‌کند و روشنایی موضعی، نور را در مکان مورد نظر با ویژگی‌های دما، رنگ و شدت فراهم می‌کند. روشنایی موضعی که به عنوان نور مادون قرمز نیز شناخته می‌شود، برای رساندن نور به یک منطقه خاص استفاده می‌شود.

فرایند طراحی روشنایی و انواع نورپردازی داخلی

نور نقش اساسی در توانایی ما برای درک جهان اطرافمان دارد. به همین دلیل است که سیستم نورپردازی نقش مهمی در شناخت محیط اطراف دارد و حتی می‌تواند بر حرکت فرد در آن منطقه تأثیر بگذارد. نور می‌تواند بر عملکرد، خلق و خو، ایمنی، و تصمیمات ما تأثیر بگذارد. برای طراحی نورپردازی سه مرحله باید در نظر گرفته شود که در ادامه به توضیح آنها می‌پردازیم.

استفاده از محوطه مورد نظر برای طراحی روشنایی

در ایجاد یک طرح نورپردازی، باید بدانید که چگونه از آن فضای مفید استفاده کنید. در طراحی سیستم روشنایی دقت کنید که نور مناسب و کافی برای استفاده در منطقه با استفاده از آن جسم توزیع و تولید شود. همچنین، علاوه بر نورهای گردشی در فضای عمومی، نورپردازی یک منطقه و فضای خاص باید هدفمندانه روشن شود. به‌عنوان‌مثال، گالری‌ها و نمایشگاه‌های هنری نور معمولی را ساطع و در یک فضا یا سالن توزیع می‌کنند. سپس هر جسم یا قسمتی مانند یک تابلو به طور جداگانه با نوری خاص و متمرکز روشن می‌شود. در ادامه، انواع مختلف فضاهایی که هر یک طراحی روشنایی متفاوتی را می‌طلبد، ذکر می‌کنیم:

  • طراحی روشنایی نمای ساختمان
  • روشنایی خیابان‌های مهم شهر
  • طراحی نورپردازی داخلی ساختمان
  • طراحی روشنایی باغ
  • نورپردازی مصنوعی ساختمان
  • نورپردازی آشپزخانه
  • طراحی نورپردازی و نورپردازی اداری
  • نورپردازی آب‌نما
  • طراحی روشنایی سقف
  • طراحی نورپردازی مغازه
  • طراحی روشنایی ویلا
  • طراحی روشنایی سوله

از نور طبیعی برای روشنایی داخلی استفاده کنید

پنجره‌ها مقدار قابل توجهی از نور روز را در داخل ساختمان فراهم می‌کنند. در اتاق‌های متوسط، طول پنجره مورد نیاز نصف طول سقف اتاق یا سالن است. به‌عنوان‌مثال، اگر طول سقف اتاق خواب 5 متر باشد نیاز به پنجره‌ای به طول 2.5 متر و ارتفاع معین طبق استاندارد دارد. به طور کلی، فضاهای خصوصی باید پنجره‌های کمتری داشته باشند یا حداقل از شیشه‌های مات استفاده کنند. برای فعالیت‌هایی که نیاز به خاموش شدن همه چراغ‌ها دارند، مانند تئاتر، نباید پنجره‌ای وجود داشته باشد. در حمام نیز وجود پنجره ضرورتی ندارد. فضاهای دیگر مانند لابی، دفاتر و کلاس‌های درس نیاز به پنجره‌های بیشتری برای ایجاد نور در داخل ساختمان دارند.

به‌عنوان‌مثال، در کتابخانه عمومی شهر سیاتل در ایالات متحده، نورپردازی با استفاده از ویژگی‌های هر فضا و منطقه و نور روز انجام می‌شود. سالن مطالعه عمومی دارای شبکه‌ای کامل از پنجره‌ها در تمام دیوار و سقف است و نور روز به سمت داخل هدایت می‌شود. قفسه کتاب دارای چراغ‌های اصلی با زاویه 45 درجه است که به طور عینی کتاب را روشن می‌کند. همچنین، بخش خدمات و اتاق گالری نور ملایمی دارد.

نور، هوا، صدا و منظره مانند پنجره‌هایی هستند که از بیرون به داخل ساختمان منتقل می‌شوند. نور روز سالم است و استفاده از نور پنجره برای ایجاد نور باعث صرفه جویی در هزینه‌های انرژی ساختمان می‌شود. علاوه بر این پنجره‌ها، با تغییر روز با توجه به زمان و فصل، شخصیت و حال و هوای مکان را نیز به خوبی تغییر می‌دهند و نتایج خوبی برای افراد به همراه دارد.

جمع بندی

طراحی روشنایی یک امر تخصصی است؛ اما چون چند نکته کوچک را در این زمینه فراگرفته‌اید، با فرصتی که دارید می‌توانید تغییرات بزرگی ایجاد کنید. انتخاب راهنما یا ترکیب راهنماهای روشنایی بستگی به استفاده از فضا دارد. به‌عنوان‌مثال، در یک فروشگاه یا محیط خرید، باید از چراغ‌ها و وسایل قوی برای شناسایی و برجسته کردن محصولات کلیدی استفاده شود، اما در یک دفتر، نور تأکیدی چشم را خسته می‌کند؛ بنابراین در تعیین طراحی فضاهای مختلف باید تمامی این جوانب را بدانید. همچنین میتوانید برای طراحی روشنایی ساختمان خود با کارشناسان طراحی نوران تماس بگیرید.

سؤالات متداول

با توجه به اهمیت روشنایی، کدام پارامترهای نور در طراحی روشنایی اهمیت بسزایی یافته است؟

زاویه تابش و رنگ نور

هدف اصلی طراحی روشنایی چیست؟

پشتیبانی و سرعت بخشیدن به کار، ایجاد شرایط راحت برای افراد و کاهش خطرات کاری، کاهش فشار، استرس یا ناراحتی چشم و در نتیجه افزایش بهره وری و کارایی

ویژگی‌های مطلوب یک سیستم روشنایی بهینه چیست؟

شدت نور کافی، توزیع نورهای مناسب، کاهش تابش خیره کننده، نور مستقیم، ظاهر رنگ، آرامش در محیط

فاکتورهای اساسی در طراحی روشنایی مصنوعی کدامند؟

سیستم توزیع روشنایی بهینه، سیستم توزیع نور به شیوه مستقیم، سیستم توزیع به صورت غیر مستقیم، سیستم توزیع در حالت نیمه مستقیم، و تعیین انواع لامپ مورد استفاده

در طراحی روشنایی فضای روشن، توجه به کدام موارد ضرورت دارد؟

نوع کاربری و مساحت اختصاص داده شده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیشتر بخوانید: